Logo
Logo

onDRAAGBAAR 1914 vastgelegd

Geplaatst op 14 mei 2014. Categorie: wART

Een neef en een vriend, Siebe en Jordi. De een houtbewerker, de ander werkzaam bij een groot bouwbedrijf in Limburg. En beiden in de vrije tijd actief als fotograaf. Ik vroeg hen de vluchtelingen van onDRAAGBAAR 1914 vast te leggen. Op hun eigen wijze brachten ze de modellen in beeld.

Siebe Warmoeskerken (1988) portretteerde de modellen in de leegte van het Groot Arsenaal. Van ieder model maakte hij twee foto’s: één van top tot teen en één close-up, zoals in de jaren twintig van de vorige eeuw delinquenten werden geportretteerd in Sydney, Australië. Met een Polaroid 190 op Fujifilm FP-100c benaderde hij de sfeer van foto’s uit 1914. (www.siebewarmoeskerken.nl)

Jordi Schoffelen (1984) fotografeerde de presentatie van onDRAAGBAAR 1914 op 29 en 30 maart. Het spel dat gespeeld werd met verlangen en onzekerheid, duisternis en licht heeft hij op treffende wijze weten vast te leggen. Zijn foto’s tonen de sfeer van 1914 in hedendaags licht. (www.naturallights.nl)

Verlangen

Geplaatst op . Categorie: wART

Oud en jong slaan op de vlucht. Oud op zoek naar rust. Jong op weg naar spanning. Vol verlangen. Reikhalzend uitziend naar nieuwe bloei. Als ontluikende bloemen in het veld.

Een hemdrok van met bloemen bedrukte stoffen in verschillende dessins. Omkeerbaar, voor hem en haar, voor jong en oud. Gebaseerd op de hemdrokken uit Zeeuws Vlaanderen die tot begin twintigste eeuw gedragen werden.

Model: Gijs Leenders / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

Haven

Geplaatst op . Categorie: wART

Antwerpen verlaat haar stad. De Schelde ziet zijn havenarbeiders vertrekken. Vol vertrouwen. Met touwen de pakken bijeengebonden. Op weg naar veilige haven en nieuwe liefde.

Een wijde matrozenbroek bedrukt met scheepstouwen. Daarboven een gestreept marinejak met matrozenkraag, zoals in de oorlogsjaren vooral door kinderen veel gedragen werd.

Modellen: Karen Albers en René Kools / Fotografie: Jordi Schoffelen

Ontvangst

Geplaatst op . Categorie: wART

Massa’s mensen bijeengepakt. Wachtend op de volgende stap. Vreemdelingen voor elkaar. Vreemdelingen in een onbekend land, dat welkom heet, ontvangen wil. Toen. En nu?

Een kostuum als van een dandy. De eerste blik boezemt ontzag in. Gemaakt van ruwe spijkerstof. Niet zo afstandelijk als het lijkt. De armen gekruist, maar met een afwachtende blik.

Model: Klaas Plompen / Fotografie: Siebe Warmoeskerken


Vlaamse Velden

Geplaatst op . Categorie: wART

En in Vlaamse velden wordt de strijd gestreden. Slachtoffers vallen, sneuvelen. Het bloed sijpelt tussen grijze modder door. Vermengd met tranen bloeien klaprozen op. In Flanders’ Fields.

Een mantel, grauwgrijs als de modder in de loopgraven. Daarop een stroom bloed die uitdruppelt en verandert in klaprozen, de poppies die symbool geworden zijn van de ontelbare slachtoffers die in de Vlaamse velden gevallen zijn. Tussen het bloed en tussen de graven van de vaak jonge soldaten bloeiden klaprozen op, zo werd in 1915 treffend gedicht door de Canadese militaire arts Major John McCrae:

 

In Flanders’ fields the poppies blow

Between the crosses, row on row,

That mark our place; and in the sky

The larks, still bravely singing, fly

Scarce heard amid the guns below.

 

Model: Thea Stuart / Fotografie: Jordi Schoffelen

Eenzaam

Geplaatst op . Categorie: wART

Alleen op de wereld. Eenzaam aan de top. Of diep in het dal. Niemand die zich over je ontfermt, naar je omkijkt. Vluchten is strijden voor jezelf. Of ook voor de ander?

Een matrozenpakje. De stof bedrukt met zeilschepen op de wereldzeeën. Een kleine jongen eenzaam en alleen in de grote wereld. Zich vasthoudend aan zijn trompet. Want muziek houdt mensen op de been. Foto’s van Syrische vluchtelingen in kampen tonen opvallend veel mensen met radio’s en muziekinstrumenten, het lijkt het meest dierbare bezit.

Model: Jibbe Schrijn / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

Klederdracht

Geplaatst op . Categorie: wART

Wat neem je mee? Wat laat je achter? Wat in je koffer past. Wat je mee kunt dragen. Een stukje stof, met bloemen. Eens van moeder gekregen. Klederdracht, de eigen herkomst meegedragen.

Een rok, een jasje en een kapje met details in bloemenpatronen. Stof zoals in klederdracht gebruikt werd. Mensen zijn gehecht aan hun herkomst, die ze sinds jaar en dag uitdragen in de dracht van hun geboortegrond.

Model: Rosana Fortes Ramos / Fotografie: Jordi Schoffelen

Gevleugeld

Geplaatst op . Categorie: wART

Op zoek naar vrijheid. Een leven zonder zorgen. Vrij als een vogel in de lucht. Vluchtend in een grote stroom, een vogeltrek. De vleugels uitgeslagen voor je eigen vlucht.

Een jasje met een revers in de vorm van een vleugel. Bedrukt met vogels van velerlei pluimage in een grote vogeltrek. Symbool voor de diversiteit en massaliteit van vluchtelingen toen en nu.

Model: Heddeke Warmoeskerken / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

achtergronden bij ‘onDRAAGBAAR 1914’

Geplaatst op . Categorie: wART

Nederland lijkt door zijn neutrale positie in eerste instantie weinig betrokken geweest bij de Eerste Wereldoorlog: hier zijn geen grote veldslagen geleverd, geen duizenden mensen omgekomen. Nee, de oorlog werd elders uitgevochten. Maar Nederland speelde wel een andere belangrijke rol. Honderduizenden vluchtelingen trokken onze grenzen over op zoek naar en nieuw bestaan. Zij kwamen allereerst terecht in de steden en dorpen aan de grens, zo ook in Bergen op Zoom. De stad werd letterlijk overspoeld door de continue stroom aan vluchtelingen.

Die stroom vormde insiratie voor de tentoonstelling De Stroom: Vluchten voor de oorlog, 1914-1918 die deze maanden in Het Markiezenhof te zien is (www.markiezenhof.nl) en voor het openluchtspektakel Exodus aan de Schelde. Een verhaal over het kleine leed in de Groote Oorlog dat eind augustus, begin september door Stichting De Vierschaar opgevoerd zal worden (www.vierschaar.nl). En eerder vormden de vluchtelingen aanleiding tot onderzoek door drs. G.A.A. Daalmans. Hij schreef er een helder en verhelderend boek over: Een Belgisch dorp in een Brabantse stad. Het leven van de Belgische vluchtelingen in de vluchtoorden van Bergen op Zoom 1914-1918 (1999).

Het feit dat ik een nakomeling ben van een Antwerpse vluchteling vormde voor mij een mooie aanleiding om ook zelf dit thema aan te grijpen. Voor een nieuwe collectie kleding die het verhaal vertelt van de tienduizenden Belgische vluchtelingen die in oktober 1914 de stad binnenkwamen na het bombardement op Antwerpen van 7 tot 9 oktober.

Dat bombardement zorgde ervoor dat ook de laatste vesting in handen van de Duitse keizer terechtkwam. Het Duitse keizerlijke leger was reeds in augustus 1914 België binnengevallen om van daaruit de aartsvijand Frankrijk aan te kunnen vallen. Antwerpen was de laatste stad die ingenomen moest worden. Op 28 september begon de Duitse aanval op de Antwerpse vestingen. Slechts dertien dagen hield het Réduit National, het laatste nationale toevluchtsoord, stand tegen het keizerlijke leger. Vanaf 7 oktober werden de Antwerpse woonwijken aanhoudend gebombardeerd. De inwoners vluchtten massaal weg en reeds op 10 oktober viel de ontruimde stad in handen van de Duitsers.

In één of twee dagen tijd bereikten de vluchtelingen de Nederlandse grens. In krantenberichten van 10 oktober lezen we: “De stroom vluchtelingen houdt niet alleen aan, hij is niet meer te keren. ’t Is niet meer de bevolking van een stad die vlucht, ’t is de exodus van een geheele bevolking. (…) Eén verlangen slechts bezielt de menigte die langs alle kanten uitwijkt, de oogen gericht op de gastvrije grenspalen van Nederland. Met duizenden kampeerden ze dezen nacht onder den blooten hemel in de bosschen tusschen Putte, Ossendrecht, Hoogerheide, Huijbergen enz. (…) ’t Is een chaos waaruit slechts één symptoom, alle andere geluiden overheerschend, naar boven stijgt: de zucht naar redding, verlangen naar gastvrijheid.”

Juist dat verlangen heb ik als rode draad willen gebruiken in mijn collectie. Zoveel we weten van de opvang van de vluchtelingen in de kampementen in Bergen op Zoom, zo weinig weten we van de persoonlijke ervaringen van de vluchtelingen. Wat ging er in hun hoofden om? Welke angsten doorstonden zij? En welke hoop hield hen op de been? Zonder twijfel de hoop op beter, de hoop om een leven dat ondraagbaar was geworden weer draagbaar te maken door een nieuw begin in het veilige Nederland.

Het begrip ‘dragen’ vormt de kern van de collectie kleding die ik maakte en die niet voor niets de naam onDRAAGBAAR 1914 kreeg. Het is draagbare kleding die vertelt over het ondraagbare leven van de vluchtelingen, die hun leven met zich mee moeten dragen in een koffer, als een jas, verlangend naar een draagbaar bestaan.

De collectie onDRAAGBAAR 1914 werd op 29 en 30 maart voor het eerst gepresenteerd in een van de zalen van het Groot Arsenaal aan de Rijtuigweg. Een gebouw dat de desolate sfeer ademt die past bij de ijdele hoop op beter. In de loop van dit jaar zal de collectie ook op andere locaties te zien zijn.

Symboliek

Geplaatst op . Categorie: my WARDrobe

Een blauwe vogel, drie vlinders en een bloem. Symbolen met een heel persoonlijke betekenis voor Tilly Verbraak. Voor haar vijftigste verjaardag vroeg ze me een jurk te ontwerpen met die symbolen; die vertellen over haar dierbaren en haar leven.

In dunne lijnen tekende ik op de jurk met koord de bloem. De puntige blaadjes repeteren de vleugeltjes van de drie vlinders. En met dezelfde spitse vormen schetste ik de blauwe vogel die als een zachte kracht uit de bloem tevoorschijn vliegt.

onDRAAGBAAR 1914 vastgelegd

Geplaatst op . Categorie: wART

Een neef en een vriend, Siebe en Jordi. De een houtbewerker, de ander werkzaam bij een groot bouwbedrijf in Limburg. En beiden in de vrije tijd actief als fotograaf. Ik vroeg hen de vluchtelingen van onDRAAGBAAR 1914 vast te leggen. Op hun eigen wijze brachten ze de modellen in beeld.

Siebe Warmoeskerken (1988) portretteerde de modellen in de leegte van het Groot Arsenaal. Van ieder model maakte hij twee foto’s: één van top tot teen en één close-up, zoals in de jaren twintig van de vorige eeuw delinquenten werden geportretteerd in Sydney, Australië. Met een Polaroid 190 op Fujifilm FP-100c benaderde hij de sfeer van foto’s uit 1914. (www.siebewarmoeskerken.nl)

Jordi Schoffelen (1984) fotografeerde de presentatie van onDRAAGBAAR 1914 op 29 en 30 maart. Het spel dat gespeeld werd met verlangen en onzekerheid, duisternis en licht heeft hij op treffende wijze weten vast te leggen. Zijn foto’s tonen de sfeer van 1914 in hedendaags licht. (www.naturallights.nl)

Verlangen

Geplaatst op . Categorie: wART

Oud en jong slaan op de vlucht. Oud op zoek naar rust. Jong op weg naar spanning. Vol verlangen. Reikhalzend uitziend naar nieuwe bloei. Als ontluikende bloemen in het veld.

Een hemdrok van met bloemen bedrukte stoffen in verschillende dessins. Omkeerbaar, voor hem en haar, voor jong en oud. Gebaseerd op de hemdrokken uit Zeeuws Vlaanderen die tot begin twintigste eeuw gedragen werden.

Model: Gijs Leenders / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

Haven

Geplaatst op . Categorie: wART

Antwerpen verlaat haar stad. De Schelde ziet zijn havenarbeiders vertrekken. Vol vertrouwen. Met touwen de pakken bijeengebonden. Op weg naar veilige haven en nieuwe liefde.

Een wijde matrozenbroek bedrukt met scheepstouwen. Daarboven een gestreept marinejak met matrozenkraag, zoals in de oorlogsjaren vooral door kinderen veel gedragen werd.

Modellen: Karen Albers en René Kools / Fotografie: Jordi Schoffelen

Ontvangst

Geplaatst op . Categorie: wART

Massa’s mensen bijeengepakt. Wachtend op de volgende stap. Vreemdelingen voor elkaar. Vreemdelingen in een onbekend land, dat welkom heet, ontvangen wil. Toen. En nu?

Een kostuum als van een dandy. De eerste blik boezemt ontzag in. Gemaakt van ruwe spijkerstof. Niet zo afstandelijk als het lijkt. De armen gekruist, maar met een afwachtende blik.

Model: Klaas Plompen / Fotografie: Siebe Warmoeskerken


Vlaamse Velden

Geplaatst op . Categorie: wART

En in Vlaamse velden wordt de strijd gestreden. Slachtoffers vallen, sneuvelen. Het bloed sijpelt tussen grijze modder door. Vermengd met tranen bloeien klaprozen op. In Flanders’ Fields.

Een mantel, grauwgrijs als de modder in de loopgraven. Daarop een stroom bloed die uitdruppelt en verandert in klaprozen, de poppies die symbool geworden zijn van de ontelbare slachtoffers die in de Vlaamse velden gevallen zijn. Tussen het bloed en tussen de graven van de vaak jonge soldaten bloeiden klaprozen op, zo werd in 1915 treffend gedicht door de Canadese militaire arts Major John McCrae:

 

In Flanders’ fields the poppies blow

Between the crosses, row on row,

That mark our place; and in the sky

The larks, still bravely singing, fly

Scarce heard amid the guns below.

 

Model: Thea Stuart / Fotografie: Jordi Schoffelen

Eenzaam

Geplaatst op . Categorie: wART

Alleen op de wereld. Eenzaam aan de top. Of diep in het dal. Niemand die zich over je ontfermt, naar je omkijkt. Vluchten is strijden voor jezelf. Of ook voor de ander?

Een matrozenpakje. De stof bedrukt met zeilschepen op de wereldzeeën. Een kleine jongen eenzaam en alleen in de grote wereld. Zich vasthoudend aan zijn trompet. Want muziek houdt mensen op de been. Foto’s van Syrische vluchtelingen in kampen tonen opvallend veel mensen met radio’s en muziekinstrumenten, het lijkt het meest dierbare bezit.

Model: Jibbe Schrijn / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

Klederdracht

Geplaatst op . Categorie: wART

Wat neem je mee? Wat laat je achter? Wat in je koffer past. Wat je mee kunt dragen. Een stukje stof, met bloemen. Eens van moeder gekregen. Klederdracht, de eigen herkomst meegedragen.

Een rok, een jasje en een kapje met details in bloemenpatronen. Stof zoals in klederdracht gebruikt werd. Mensen zijn gehecht aan hun herkomst, die ze sinds jaar en dag uitdragen in de dracht van hun geboortegrond.

Model: Rosana Fortes Ramos / Fotografie: Jordi Schoffelen

Gevleugeld

Geplaatst op . Categorie: wART

Op zoek naar vrijheid. Een leven zonder zorgen. Vrij als een vogel in de lucht. Vluchtend in een grote stroom, een vogeltrek. De vleugels uitgeslagen voor je eigen vlucht.

Een jasje met een revers in de vorm van een vleugel. Bedrukt met vogels van velerlei pluimage in een grote vogeltrek. Symbool voor de diversiteit en massaliteit van vluchtelingen toen en nu.

Model: Heddeke Warmoeskerken / Fotografie: Siebe Warmoeskerken

achtergronden bij ‘onDRAAGBAAR 1914’

Geplaatst op . Categorie: wART

Nederland lijkt door zijn neutrale positie in eerste instantie weinig betrokken geweest bij de Eerste Wereldoorlog: hier zijn geen grote veldslagen geleverd, geen duizenden mensen omgekomen. Nee, de oorlog werd elders uitgevochten. Maar Nederland speelde wel een andere belangrijke rol. Honderduizenden vluchtelingen trokken onze grenzen over op zoek naar en nieuw bestaan. Zij kwamen allereerst terecht in de steden en dorpen aan de grens, zo ook in Bergen op Zoom. De stad werd letterlijk overspoeld door de continue stroom aan vluchtelingen.

Die stroom vormde insiratie voor de tentoonstelling De Stroom: Vluchten voor de oorlog, 1914-1918 die deze maanden in Het Markiezenhof te zien is (www.markiezenhof.nl) en voor het openluchtspektakel Exodus aan de Schelde. Een verhaal over het kleine leed in de Groote Oorlog dat eind augustus, begin september door Stichting De Vierschaar opgevoerd zal worden (www.vierschaar.nl). En eerder vormden de vluchtelingen aanleiding tot onderzoek door drs. G.A.A. Daalmans. Hij schreef er een helder en verhelderend boek over: Een Belgisch dorp in een Brabantse stad. Het leven van de Belgische vluchtelingen in de vluchtoorden van Bergen op Zoom 1914-1918 (1999).

Het feit dat ik een nakomeling ben van een Antwerpse vluchteling vormde voor mij een mooie aanleiding om ook zelf dit thema aan te grijpen. Voor een nieuwe collectie kleding die het verhaal vertelt van de tienduizenden Belgische vluchtelingen die in oktober 1914 de stad binnenkwamen na het bombardement op Antwerpen van 7 tot 9 oktober.

Dat bombardement zorgde ervoor dat ook de laatste vesting in handen van de Duitse keizer terechtkwam. Het Duitse keizerlijke leger was reeds in augustus 1914 België binnengevallen om van daaruit de aartsvijand Frankrijk aan te kunnen vallen. Antwerpen was de laatste stad die ingenomen moest worden. Op 28 september begon de Duitse aanval op de Antwerpse vestingen. Slechts dertien dagen hield het Réduit National, het laatste nationale toevluchtsoord, stand tegen het keizerlijke leger. Vanaf 7 oktober werden de Antwerpse woonwijken aanhoudend gebombardeerd. De inwoners vluchtten massaal weg en reeds op 10 oktober viel de ontruimde stad in handen van de Duitsers.

In één of twee dagen tijd bereikten de vluchtelingen de Nederlandse grens. In krantenberichten van 10 oktober lezen we: “De stroom vluchtelingen houdt niet alleen aan, hij is niet meer te keren. ’t Is niet meer de bevolking van een stad die vlucht, ’t is de exodus van een geheele bevolking. (…) Eén verlangen slechts bezielt de menigte die langs alle kanten uitwijkt, de oogen gericht op de gastvrije grenspalen van Nederland. Met duizenden kampeerden ze dezen nacht onder den blooten hemel in de bosschen tusschen Putte, Ossendrecht, Hoogerheide, Huijbergen enz. (…) ’t Is een chaos waaruit slechts één symptoom, alle andere geluiden overheerschend, naar boven stijgt: de zucht naar redding, verlangen naar gastvrijheid.”

Juist dat verlangen heb ik als rode draad willen gebruiken in mijn collectie. Zoveel we weten van de opvang van de vluchtelingen in de kampementen in Bergen op Zoom, zo weinig weten we van de persoonlijke ervaringen van de vluchtelingen. Wat ging er in hun hoofden om? Welke angsten doorstonden zij? En welke hoop hield hen op de been? Zonder twijfel de hoop op beter, de hoop om een leven dat ondraagbaar was geworden weer draagbaar te maken door een nieuw begin in het veilige Nederland.

Het begrip ‘dragen’ vormt de kern van de collectie kleding die ik maakte en die niet voor niets de naam onDRAAGBAAR 1914 kreeg. Het is draagbare kleding die vertelt over het ondraagbare leven van de vluchtelingen, die hun leven met zich mee moeten dragen in een koffer, als een jas, verlangend naar een draagbaar bestaan.

De collectie onDRAAGBAAR 1914 werd op 29 en 30 maart voor het eerst gepresenteerd in een van de zalen van het Groot Arsenaal aan de Rijtuigweg. Een gebouw dat de desolate sfeer ademt die past bij de ijdele hoop op beter. In de loop van dit jaar zal de collectie ook op andere locaties te zien zijn.

Symboliek

Geplaatst op . Categorie: my WARDrobe

Een blauwe vogel, drie vlinders en een bloem. Symbolen met een heel persoonlijke betekenis voor Tilly Verbraak. Voor haar vijftigste verjaardag vroeg ze me een jurk te ontwerpen met die symbolen; die vertellen over haar dierbaren en haar leven.

In dunne lijnen tekende ik op de jurk met koord de bloem. De puntige blaadjes repeteren de vleugeltjes van de drie vlinders. En met dezelfde spitse vormen schetste ik de blauwe vogel die als een zachte kracht uit de bloem tevoorschijn vliegt.